Văn hoá truyền thống Việt Nam lan tỏa qua mùa phim Tết 2026

Văn hoá truyền thống được tái hiện như một niềm tự hào của người con Việt qua hai bộ phim Tết 2026 Báu Vật Trời Cho và Mùi Phở. Ảnh: NSX cung cấp

Mùa phim Tết 2026 chứng kiến một chuyển động thú vị của điện ảnh Việt khi nhiều tác phẩm bắt đầu tiếp cận truyền thống như một chất liệu sống – nơi ký ức, nghề nghiệp, phong tục và nhịp sinh hoạt cộng đồng trở thành động lực kể chuyện.

Văn hoá truyền thống giờ đây không còn đứng yên trong khung hình, mà tham gia trực tiếp vào xung đột, cảm xúc và hành trình nhân vật. Trong dòng chảy đó, Mùi Phở và Báu Vật Trời Cho đại diện cho hai hướng tiếp cận khác nhau: một bộ phim nhìn văn hoá từ chiều sâu ký ức đô thị, một bộ phim mở ra không gian chữa lành từ nhịp sống biển đảo.

Mùi Phở: phở và hình ảnh văn hoá truyền thống miền Bắc

Ông Mùi (nghệ sĩ Xuân Hinh thủ vai) là một người sống cùng với nghề phở. Ảnh: Mùi Phở

Nếu nhiều bộ phim chọn cách “trưng bày” văn hoá qua hình ảnh lễ hội, nghi thức hay biểu tượng, Mùi Phở lại đi chọn đặt văn hoá trong đời sống thường nhật, trong những thao tác nhỏ, những thói quen lặp đi lặp lại, những nhịp sinh hoạt tưởng như rất bình thường.

Phở không được kể như đặc sản quốc hồn quốc túy, mà như một thực hành sống: một nghề, một thói quen, một ký ức tập thể được duy trì qua từng buổi sáng, từng nồi nước dùng, từng bát ăn vội bên vỉa hè.

Gia đình ông Mùi cùng hình ảnh mâm cơm gia đình với những món ăn rất Việt. Ảnh: NSX cung cấp

Bộ phim xây dựng không gian Hà Nội giáp Tết như một cơ thể đang chuyển động: phố cổ đông đúc, chật chội nhưng không ngột ngạt, nhịp sống nhanh nhưng không vô cảm.

Điểm đáng chú ý là cách bộ phim xử lý nghề phở như một dạng bản sắc nghề nghiệp. Với các nhân vật lớn tuổi, phở không đơn thuần là kế sinh nhai mà là danh dự, là uy tín, là lòng tự trọng nghề. Nhưng với thế hệ trẻ, phở lại mang một tầng nghĩa khác: ký ức tuổi thơ, mùi hương quen thuộc, sợi dây kết nối với gia đình.

Những văn hoá Tết truyền thống của người Việt, đặc biệt là ở miền Bắc, được lồng ghép tinh tế vào các chi tiết trong phim. Ảnh: NSX cung cấp

Về mặt ngôn ngữ điện ảnh, Mùi Phở không sa vào việc “tô vẽ” truyền thống bằng những khuôn hình ước lệ. Máy quay và âm thanh được sử dụng như một lớp ký ức: tiếng nước sôi, tiếng bát đũa, tiếng dao thớt, tiếng rao hàng. Tất cả tạo thành một bản giao hưởng đời sống hơn là nhạc nền minh hoạ. Văn hoá ở đây không “được nhìn”, mà được nghe, được chạm, được cảm.

Quan trọng hơn, bộ phim không đặt truyền thống trong thế đối lập với hiện đại. Không có thông điệp giữ gìn hay đánh mất, không có đối kháng cũ – mới một cách cực đoan. Thay vào đó, Mùi Phở đặt câu hỏi tinh tế hơn: truyền thống sẽ tồn tại bằng cách nào trong đời sống hôm nay?

Báu Vật Trời Cho: Văn hoá truyền thống làng chài với lễ hội nghinh ông

Những trò chơi dân gian được tái hiện trong Báu Vật Trời Cho. Ảnh: Báu vật trời cho

Nếu Mùi Phở nhìn văn hoá từ chiều sâu ký ức đô thị, thì Báu Vật Trời Cho mở ra một hướng tiếp cận khác: văn hoá là hoạt động trong đời sống thường nhật của những người dân làng chài.

Không gian biển đảo trong phim như một hệ sinh thái văn hoá từ sinh kế, tập quán lao động, tín ngưỡng dân gian đến cách cộng đồng vận hành. Nhịp sống ở đây chậm, đều, có chu kỳ khác hoàn toàn với logic đô thị.

Trong Báu Vật Trời Cho, lễ hội nghinh ông được khắc họa như một mạch sống cộng đồng hơn là một nghi lễ trình diễn. Cuộc thi giành quyền “đón ông”, các nghi thức rước, đoàn thuyền ra khơi hay cả nghề làm nước mắm truyền thống của nhà Hồng đã cùng nhau tạo nên một không gian nơi tín ngưỡng, lao động và đời sống hòa làm một.

Ảnh: Báu Vật Trời Cho

Trọng tâm không nằm ở nghi thức, mà ở sự tham gia: người dân cùng chuẩn bị, cùng rước, cùng tin, cùng chờ đợi. Giá trị văn hoá trong Báu Vật Trời Cho, giống như Mùi Phở, tồn tại như danh dự và niềm tự hào của con người miền biển, là một niềm tin tập thể tạo nên sự gắn kết và cảm giác thuộc về.

Không gian truyền thống không áp đặt giá trị, không “dạy dỗ” nhân vật, mà mở ra khả năng thay đổi. Con người được chữa lành không phải vì truyền thống “thiêng liêng”, mà vì họ được sống trong một môi trường ít áp lực, nhiều kết nối, nhiều tương tác người với người.

Hình ảnh làng chài ở huyện đảo Yên Hòa trong phim. Ảnh: Báu Vật Trời Cho

Không bộ phim nào “định nghĩa” văn hoá Việt, nhưng cả hai đều gợi mở một cách tiếp cận mới: văn hoá không phải để trình diễn, mà để sống cùng. Khi truyền thống được đặt trong nhịp sống thật, trong con người thật, trong không gian thật, điện ảnh đã góp phần tái định nghĩa cách chúng ta nhìn về bản sắc như một dòng chảy đang tiếp diễn, đang thay đổi, và đang sống cùng hiện tại.

REVIEW PHIM VIỆT CHIẾU RẠP MÙA TẾT 2026:

• REVIEW PHIM MÙI PHỞ: HƯƠNG VỊ TRUYỀN THỐNG GẮN KẾT GIA ĐÌNH ĐA THẾ HỆ

• REVIEW PHIM THỎ ƠI!!: BƯỚC TIẾN LỚN TRONG SỰ NGHIỆP LÀM PHIM CỦA TRẤN THÀNH

• REVIEW NHÀ BA TÔI MỘT PHÒNG: SỰ AN TOÀN CỦA TRƯỜNG GIANG VẪN RẤT CHẠM

Harper’s Bazaar Việt Nam