Biểu tượng thương hiệu dẫn đến vụ kiện tụng giữa Louis Vuitton và Molly Tea.
Toàn cảnh vụ kiện giữa Louis Vuitton và Molly Tea
Vào giữa tháng 5/2025, thương hiệu xa xỉ Louis Vuitton đã khởi kiện thương hiệu trà sữa Molly Tea tại Trung Quốc, cáo buộc logo hình hoa 4 cánh của hãng gây nhầm lẫn với họa tiết Monogram trứ danh của nhà mốt nước Pháp.
Sau một năm, tòa án xứ Trung đã xét xử rằng trong cuộc chiến pháp lý này, Louis Vuitton thắng kiện. Theo phán quyết sơ thẩm của Tòa án Nhân dân Trung cấp TP. Tô Châu (Trung Quốc), công ty mẹ của Molly Tea – Shenzhen Molihibai Catering Management Co., Ltd. – phải bồi thường cho Louis Vuitton 10 triệu nhân dân tệ về tổn thất kinh tế và 300.000 nhân dân tệ cho các chi phí bảo vệ quyền lợi hợp lý, tổng cộng là 10,3 triệu nhân dân tệ.
Ngoài khoản bồi thường, Molly Tea còn bị yêu cầu ngừng ngay việc sử dụng logo hoa 4 cánh trên toàn bộ hệ thống, từ bao bì, cốc, bảng hiệu cửa hàng đến các ấn phẩm quảng bá, đồng thời đăng thông báo cải chính trên sáu nền tảng mạng xã hội gồm Website, Weibo, WeChat, Xiaohongshu, Douyin và Mini Program.
Cửa hàng Molly Tea tại Tây An. Ảnh: 悦西安Justxa
Vấn đề xoay quanh hình ảnh của Molly Tea không phải là đột ngột phát sinh.
Thương hiệu được thành lập vào năm 2021, logo thời kỳ đầu chủ yếu là chữ Hán 茉莉奶白 (mạt lị nãi bạch, dịch là sữa trắng hoa nhài) và họa tiết nụ hoa nhài, phong cách thiên về mỹ thuật cổ điển của xứ Trung.
Cuối năm 2024, thương hiệu dần chuyển sang logo hoa bốn lá hình học màu đen, bao bì cũng được điều chỉnh theo phong cách tối giản sang trọng. Thương hiệu cũng chủ động nộp đơn đăng ký nhãn hiệu đồ họa hoa bốn lá, sau đó nhiều lần nộp đơn đăng ký các nhãn hiệu đồ họa liên quan, nhưng đều ở trạng thái “xem xét lại sau khi bị từ chối” hoặc “không có hiệu lực”.
Ảnh: OUMOMO
Ngay lúc đó, đã có người tiêu dùng đăng bài trên mạng xã hội rằng “cảm thấy logo của Molly Tea rất quen mắt” và có độ tương đồng rất cao với họa tiết bông hoa monogram của Louis Vuitton. Dẫu vậy Molly Tea khẳng định rằng logo của mình được lấy cảm hứng từ hoa nhài, một biểu tượng của hãng và một loài hoa phổ biến ở Trung Quốc. Bên cạnh đó, thương hiệu cho rằng ngành trà sữa hoàn toàn không liên quan đến lĩnh vực hàng da xa xỉ của Louis Vuitton.
Tuy nhiên, rõ ràng tòa án nhận định họa tiết hoa 4 cánh trong hệ thống monogram của Louis Vuitton đã đạt mức độ nổi tiếng cao và được pháp luật bảo hộ vượt ra ngoài phạm vi ngành hàng. Việc tòa án tuyên mức bồi thường cao lên tới hàng chục triệu là do Louis Vuitton với tư cách là nhãn hiệu nổi tiếng được hưởng đặc quyền bảo hộ vượt ngành. Dù trà sữa và túi xách là hai ngành khác nhau, nhưng rất dễ gây ra sự liên tưởng và nhầm lẫn cho người tiêu dùng.
Trước phán quyết này, người sáng lập Molly Tea, Trương Bá Thừa (Zhang Bocheng), ngày 2 tháng 7 đã trả lời truyền thông rằng công ty sẽ kháng cáo theo quy định pháp luật.
Tưởng chừng sự việc đã ngừng lại sau khi có phán quyết của toà án, nhưng bông hoa này lại khơi mào một cuộc chiến về văn hoá tại Trung Quốc.
Một cuộc đối thoại giữa văn hóa, lịch sử và thương mại Đông – Tây
Con thuyền Louis Vuitton nổi tiếng tại Thượng Hải. 吴噪音
Sau những ồn ào từ vụ kiện giữa Louis Vuitton và thương hiệu đồ uống Molly Tea, cuộc tranh luận nhanh chóng vượt ra ngoài phạm vi pháp lý để trở thành câu chuyện về ranh giới giữa quyền sở hữu trí tuệ và di sản văn hóa.
Một bên cho rằng Louis Vuitton hoàn toàn có cơ sở khi bảo vệ bộ nhận diện thương hiệu đã được đăng ký và sử dụng liên tục hơn một thế kỷ. Với họ, điều cần được bảo vệ không phải là một bông hoa bốn cánh đơn lẻ, mà là tổng thể hệ thống nhận diện Monogram Canvas – biểu tượng đã gắn liền với nhà mốt Pháp từ năm 1896.
Ảnh: Zeta Digital Lab
Ở chiều ngược lại, nhiều ý kiến đặt câu hỏi liệu một mô-típ hình học vốn xuất hiện phổ biến trong nghệ thuật truyền thống của nhiều nền văn hóa có nên trở thành đối tượng được độc quyền hay không. Trên các nền tảng mạng xã hội Trung Quốc như Weibo, không ít người dùng cho rằng họa tiết hoa bốn cánh của Louis Vuitton có nét tương đồng với hoa bảo tướng (宝相花) – một mô-típ trang trí nổi tiếng từ thời Tùy – Đường.
Hoa bảo tướng là họa tiết cát tường được hình thành từ sự cách điệu của nhiều loài hoa như sen, mẫu đơn và cúc, tượng trưng cho sự phồn vinh, viên mãn và thanh khiết. Hình ảnh này xuất hiện rộng rãi trên tranh tường Đôn Hoàng, gốm sứ, dệt may, nhạc cụ và kiến trúc Trung Hoa cổ đại. Chính vì vậy, nhiều ý kiến cho rằng đây là tài sản văn hóa mang tính cộng đồng, không nên thuộc quyền sở hữu của bất kỳ cá nhân hay doanh nghiệp nào.
Damier Canvas và Monogram Canvas. Ảnh: Louis Vuitton
Tuy nhiên, lịch sử hình thành Monogram Canvas của Louis Vuitton cũng cho thấy câu chuyện không đơn giản chỉ là “mượn” một họa tiết truyền thống.
Năm 1888, Louis Vuitton cùng con trai Georges Vuitton giới thiệu họa tiết Damier Canvas, đồng thời đăng ký bảo hộ nhằm chống nạn làm giả. Đến năm 1896, Georges tiếp tục sáng tạo Monogram Canvas với mong muốn tạo nên một dấu hiệu nhận diện khó sao chép hơn.
Thiết kế gồm bốn thành phần: chữ “LV” lồng vào nhau, hình thoi chứa bông hoa bốn cánh, hình âm bản của bông hoa và bông hoa cách điệu nằm trong hình tròn. Chính sự kết hợp này đã trở thành một trong những hệ thống nhận diện nổi tiếng nhất lịch sử thời trang.
Các nhà nghiên cứu lịch sử thiết kế cũng chỉ ra rằng những họa tiết trong Monogram không bắt nguồn từ một nền văn hóa duy nhất. Theo trang nghiên cứu thiết kế Trésor Paris, mô-típ hoa bốn cánh và các hình học tương tự đã xuất hiện trong nhiều nền văn minh, từ thảm Coptic ở Ai Cập thế kỷ V, nghệ thuật Byzantine, kiến trúc Gothic châu Âu cho tới các công trình thời Trung Cổ. Điều đó cho thấy đây là một ngôn ngữ tạo hình có tính phổ quát, được nhiều nền văn hóa sử dụng và phát triển theo những cách khác nhau.
>>> TÌM HIỂU: LOUIS VUITTON DÀNH NĂM 2026 ĐỂ TÔN VINH BIỂU TƯỢNG MONOGRAM
Ảnh: Trésor Design
Bên cạnh đó, không ít học giả thời trang cũng cho rằng Monogram Canvas phản ánh bối cảnh nghệ thuật của nước Pháp cuối thế kỷ XIX – thời kỳ Art Nouveau phát triển mạnh và châu Âu chịu ảnh hưởng sâu sắc của trào lưu Japonisme sau khi Nhật Bản mở cửa giao thương. Nhiều họa tiết trang trí, đường nét hữu cơ và tính đối xứng trong thiết kế phương Đông đã trở thành nguồn cảm hứng cho các nghệ sĩ và nhà thiết kế phương Tây lúc bấy giờ.
Một chi tiết thú vị khác là truyền thống sử dụng mon của Nhật Bản – những huy hiệu gia tộc dùng để nhận diện dòng họ, có chức năng tương tự huy hiệu quý tộc châu Âu. Dù không có bằng chứng cho thấy Louis Vuitton trực tiếp lấy cảm hứng từ hệ thống này, nhiều nhà nghiên cứu vẫn xem đây là một trong những yếu tố phản ánh sự giao thoa Đông – Tây trong mỹ thuật cuối thế kỷ XIX.
Yếu tố Japonism đã truyền cảm hứng cho monogram Louis Vuitton. Ảnh: Trésor Design
Chính vì vậy, câu hỏi đặt ra không phải là liệu Louis Vuitton có “sở hữu” một bông hoa bốn cánh hay không. Trên thực tế, pháp luật về nhãn hiệu tại nhiều quốc gia không bảo hộ những mô-típ hình học hay hoa văn phổ biến dưới dạng ý tưởng đơn lẻ. Điều được bảo hộ là cách thức thể hiện cụ thể của một dấu hiệu khi nó đã đạt khả năng phân biệt và được sử dụng như một chỉ dẫn thương mại.
Nói cách khác, Louis Vuitton không độc quyền hình tượng hoa bốn cánh trong lịch sử nghệ thuật, mà bảo hộ tổ hợp Monogram với bố cục, tỷ lệ, cách sắp xếp và mối liên kết với thương hiệu của mình. Đây cũng là nguyên tắc phổ biến trong luật sở hữu trí tuệ quốc tế: ý tưởng, mô-típ hay di sản văn hóa thuộc về cộng đồng, còn cách thể hiện mang tính sáng tạo và khả năng nhận diện thương mại có thể được bảo hộ.
Ảnh: ImaxTree
Tuy vậy, vụ việc vẫn khơi lại một câu hỏi thú vị: khi một biểu tượng thương mại nổi tiếng được xây dựng từ những nguồn cảm hứng văn hóa có tính toàn cầu, ranh giới giữa quyền sở hữu trí tuệ và di sản chung nên được xác định đến đâu? Có lẽ chính sự giao thoa giữa các nền văn hóa – điều từng giúp Monogram Canvas trở thành một biểu tượng vượt thời gian – cũng là nguyên nhân khiến mỗi khi xảy ra tranh chấp, công chúng lại có những cách diễn giải rất khác nhau về khái niệm “bản quyền” đối với một họa tiết đã tồn tại hàng trăm năm trong lịch sử nghệ thuật.
LOGO TRONG KINH DOANH:
CHAÎNE D’ANCRE: CHUỖI MẮT XÍCH VÔ TẬN CỦA HERMÈS
GUCCI FLORA: HỌA TIẾT HOA ẨN TRONG MÌNH MẬT MÃ DI SẢN FLORENCE
CHIẾC NƠ DI SẢN CỦA DIOR QUA CÁC THỜI KỲ GIÁM ĐỐC SÁNG TẠO
Harper’s Bazaar Việt Nam
