Thêu Tô Châu: Nghệ thuật thêu Trung Hoa phổ biến nhất

Ảnh: Phim Nguyệt Lân Ỷ Kỷ

Trong phim Nguyệt Lân Ỷ Kỷ, tính cách của các nhân vật được khắc họa với trang phục thêu đầy nghệ thuật. Thông qua những chi tiết mỹ miều này, êkíp tôn vinh nghệ thuật thêu Trung Hoa và lan truyền di sản văn hóa này qua màn ảnh nhỏ.

Trung Quốc có bốn loại hình thêu nổi tiếng, bao gồm Tương thêu (Hồ Nam), Thục thêu (Tứ Xuyên), Việt thêu (Quảng Đông) và Tô thêu (Tô Châu). Bốn loại hình này đều là di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia của Trung Quốc.

Trong số đó, Tô thêu là loại hình được biết đến rộng rãi hơn hết thảy.

Thêu Tô Châu có nguồn gốc từ khu vực Tô Châu, tỉnh Giang Tô. Nó nổi tiếng với kỹ thuật điêu luyện, đường kim mũi chỉ tinh tế và hoa văn sống động. Các tác phẩm thêu Tô Châu cũng có giá trị nghệ thuật và thẩm mỹ vô cùng cao.

Phân loại các kỹ thuật thêu trong nghề thêu Tô Châu

Nghệ thuật thêu Tô Châu. Ảnh: XHS 伊登Eden

Thêu Tô Châu được chia thành hai loại chính: thêu một mặt và thêu hai mặt. Thêu một mặt, đúng như tên gọi, là thêu hoa văn trên một mặt vải duy nhất, chủ đề rất đa dạng, trong đó tranh thêu chân dung người đòi hỏi kỹ thuật cao nhất.

Còn thêu hai mặt là kỹ thuật thêu đồng thời trên cùng một tấm vải nền, tạo ra hình ảnh giống hệt hoặc khác nhau ở cả hai mặt. Trong đó, loại thêu hai mặt ba khác (ba yếu tố: hình ảnh, đường kim và màu sắc đều khác nhau trên hai mặt) là tinh túy nhất, thể hiện trình độ nghệ thuật và kỹ thuật vô cùng cao siêu.

Kỹ thuật thêu bậc thầy

Ảnh: XHS 伊登Eden

Tinh hoa của kỹ thuật thêu Tô Châu có thể được khái quát bằng tám chữ: “phẳng, đều, mịn, dày, hài hòa, bóng, mượt, cân xứng”. Đặc biệt tinh tế là kỹ thuật “xe tơ” (phân sợi) độc đáo của thêu Tô Châu, có thể chia một sợi tơ thành những sợi cực mảnh, đường kính chỉ bằng 1/10 sợi tóc, từ đó truyền tải chính xác chất liệu của sự vật và nắm bắt được vô số chi tiết nhỏ.

Ảnh: XHS 伊登Eden

Các loại đường kim mũi chỉ trong thêu Tô Châu vô cùng phong phú, được tổng hợp thành 9 loại lớn với 43 kiểu khác nhau. Bao gồm nhưng không giới hạn ở: mũi tề (tề châm), mũi vân (luân châm), mũi lồng (sáo châm), mũi phủ (thí châm), mũi loạn (loạn châm),… Trong đó, mũi lồng là kỹ thuật chủ đạo, thông qua sự chồng khéo léo giữa các đường chỉ, tạo ra sự chuyển tiếp không dấu vết.

Sự kết hợp các loại mũi khác nhau có thể tạo ra những hiệu ứng nghệ thuật độc đáo, ban cho tác phẩm sức sống linh động.

Dùng đường kim mũi chỉ vẽ lên màu sắc và hoa văn

Ảnh: XHS 伊登Eden

Các nghệ nhân thêu Tô Châu dùng kim thay bút, dùng chỉ thay màu để tạo nên tác phẩm. Nhờ hiệu ứng ánh sáng của tơ, các họa tiết thư pháp và hội họa trên tác phẩm trở nên sống động và rực rỡ hơn.

Màu sắc của thêu Tô Châu rất phong phú, thường sử dụng ba hoặc bốn loại chỉ cùng tông màu hoặc các màu cận kề để phối hợp, tạo ra hiệu ứng chuyển màu như được tô vẽ tự nhiên. Một tác phẩm thêu tinh xảo có thể sử dụng tới hàng trăm, thậm chí hàng nghìn màu chỉ khác nhau.

Ngày nay, thêu Tô Châu không còn đơn thuần là một tuyệt kỹ kim chỉ nữa. Nó đang len lỏi vào đời sống hàng ngày của công chúng như một thứ mỹ học về lối sống, đi vào muôn nhà, hiện hữu qua những phục trang trên phim ảnh và tỏa sáng rực rỡ mới trong cuộc sống hiện đại.