Hai nhà thiết kế Ý – Việt đối thoại về bản sắc và kiến trúc thành phố

Kiến trúc sư – nhà quy hoạch Ngô Viết Nam Sơn cùng kiến trúc sư Tiziano Vudafieri đối thoại về việc đưa bản sắc vào kiến trúc thành phố trong thời đại hiện nay. Ảnh: BTC cung cấp

Trong nhịp chuyển mình liên tục của các siêu đô thị châu Á, thiết kế ngày nay không còn dừng ở câu chuyện thẩm mỹ hay công năng. Nó trở thành ngôn ngữ của bản sắc, công cụ của đối thoại văn hóa và là “chất keo” hàn gắn giữa quá khứ, hiện tại và tương lai.

Tinh thần ấy được khắc họa rõ nét tại Italian Design Day 2026 do Tổng Lãnh sự quán Ý tại TP.HCM tổ chức, quy tụ giới kiến trúc – thiết kế Việt Nam và Ý trong một cuộc gặp gỡ đậm tính chuyên môn đan xen chiều sâu văn hóa.

Thiết kế là tầng ký ức sống của đô thị

Kiến trúc sư Tiziano Vudafieri, Đại sứ Thiết kế Ý tại Việt Nam năm nay. Ảnh: BTC cung cấp

Kiến trúc sư Tiziano Vudafieri, Đại sứ Thiết kế Ý tại Việt Nam năm nay, đưa ra một hình dung thú vị về thành phố giống như một cơ thể sống có trí nhớ. Mỗi lớp kiến trúc là một tầng ký ức và mỗi lần cải tạo là một cuộc đối thoại giữa các thế hệ tư duy thẩm mỹ.

Theo ông, “re-design” không đồng nghĩa với phá bỏ để xây mới. Đó là quá trình đọc lại bối cảnh, hiểu tinh thần nơi chốn và can thiệp một cách tinh tế. Thiết kế giữ lại những gì cốt lõi, làm mới những gì cần thiết.

Cách tiếp cận này phản chiếu rõ trong lịch sử đô thị Ý. Tại Ý, quảng trường La Mã cổ đại có thể nằm cạnh cửa hàng thời trang đương đại, tu viện hàng trăm năm tuổi có thể chuyển đổi thành khách sạn boutique. Quá khứ và hiện tại không triệt tiêu nhau, chúng cộng hưởng để tạo nên chiều sâu thị giác lẫn chiều sâu văn hóa.

Thiết kế kiến trúc nay trở thành chiến lược mềm của thành phố

Bà Alessandra Tognonato, Tổng Lãnh sự Ý tại Thành phố Hồ Chí Minh. Ảnh: BTC cung cấp

Nếu kiến trúc là phần “xác”, thì thiết kế chính là “hồn” định vị hình ảnh đô thị trên bản đồ toàn cầu. Đây cũng là lý do Ý xem sáng tạo là một dạng “quyền lực mềm”, nơi thẩm mỹ, công nghiệp và văn hóa gặp nhau.

Phát biểu khai mạc, Tổng Lãnh sự Alessandra Tognonato nhấn mạnh Ý như một “phòng thí nghiệm” của tái sinh đô thị. Từ những thành phố công nghiệp cũ kỹ đến các trung tâm văn hóa sôi động, Ý liên tục thử nghiệm mô hình chuyển đổi không gian dựa trên di sản, thủ công mỹ nghệ và tư duy thiết kế đương đại.

Một trong những “điểm hẹn quyền lực” của hệ sinh thái ấy, bà Alessandra Tognonato nhắc tới Salone del Mobile Milano tổ chức thường niên tại Milan.

Tổng Lãnh sự Alessandra Tognonato cùng trò chuyện với các khách mời góp mặt tại chương trình. Ảnh: BTC cung cấp

Không đơn thuần là hội chợ nội thất, đây được xem như diễn đàn toàn cầu nơi các nhà thiết kế, thương hiệu, nhà sản xuất và học giả cùng định hình tương lai không gian sống. Ý tưởng được trao đổi tại đây thường nhanh chóng lan tỏa, tác động đến thẩm mỹ tiêu dùng và chiến lược phát triển đô thị trên phạm vi quốc tế.

Từ góc nhìn này, thiết kế không còn là “lớp áo” bề mặt. Nó là chiến lược định vị quốc gia, là cách một thành phố thu hút nhân tài sáng tạo, du lịch văn hóa và đầu tư công nghiệp.

Tái sinh bằng bản sắc Việt Nam, không nên đo bằng tốc độ

Kiến trúc sư – nhà quy hoạch Ngô Viết Nam Sơn mang đến một lát cắt rất Việt Nam khi đưa ra ví dụ về các thành phố đang lớn lên với tốc độ chóng mặt, nhưng bản sắc không thể phát triển bằng gia tốc.

Ông cho rằng thách thức lớn nhất của đô thị Việt Nam không nằm ở việc thiếu dự án mới, mà ở cách chúng ta “đọc” những gì đã có. Di sản kiến trúc, cấu trúc cộng đồng, mạng lưới sinh hoạt đô thị, nếu tái thiết kế mà bỏ quên lớp nền này, đô thị sẽ đánh mất câu chuyện riêng và trở nên đồng dạng.

Kiến trúc sư – nhà quy hoạch Ngô Viết Nam Sơn. Ảnh: BTC cung cấp

Thay vì xem thiết kế là đặc quyền của giới chuyên môn, ông nhấn mạnh vai trò tham gia của cộng đồng cư dân. Khi người dân được góp tiếng nói vào quá trình định hình không gian sống, thiết kế sẽ phản ánh nhu cầu thực, nuôi dưỡng cảm giác thuộc về và duy trì sức sống bền vững.

Quan điểm này đặc biệt đáng chú ý trong bối cảnh Việt Nam đang trải qua giai đoạn đô thị hóa mạnh mẽ. Những khu dân cư cũ, nhà máy ngừng hoạt động hay công trình xuống cấp là cơ hội tái cấu trúc đời sống văn hóa nếu được tiếp cận bằng tư duy thiết kế nhân văn.

Italian Design Day năm nay gợi mở cách nhìn mới về một thành phố được xây dựng bằng ký ức, đối thoại và trí tưởng tượng tập thể. Đặt trong bối cảnh hiện nay, bản sắc là tài sản quý giá nhất, những giá trị bền vững như thế cần được tôn vinh và cần tô đậm trong mỗi công trình tái sinh.