Ngày 17/2, thế giới vừa đón Tết Bính Ngọ 2026 vừa ngắm nhật thực hình khuyên. Ảnh: ©Vito Technology, Inc
Ngày 17/2/2026 là ngày mùng 1 Tết Bính Ngọ 2026, đồng thời ghi nhận sự xuất hiện của nhật thực hình khuyên. Theo lịch âm, giao thừa diễn ra vào đêm 16 rạng sáng 17/2, mở đầu năm Bính Ngọ, gắn với kỳ trăng non, điều kiện thiên văn tất yếu để nhật thực xảy ra. Trong khi khoảnh khắc chuyển giao năm cũ, năm mới diễn ra trong không gian lễ nghi quen thuộc, thì cùng ngày đó, ở nửa kia của Trái Đất, Mặt Trăng đi qua trước Mặt Trời, tạo nên “vòng lửa” trên bầu trời Nam Cực.
Sự trùng hợp giữa nhịp vận hành của lịch truyền thống và chuyển động chính xác của các thiên thể khiến ngày 17/2 trở thành một điểm giao hiếm hoi giữa văn hóa và khoa học, nơi thời gian được cảm nhận đồng thời bằng phong tục và quy luật lặng lẽ của vũ trụ.
Nhật thực đầu năm 2026 diễn ra ở đâu?
Nhật thực hình khuyên lần này xuất hiện rõ nhất tại những vùng xa xôi của châu Nam Cực và khu vực phía nam Nam Đại Dương. Đây là những nơi hiếm hoi trên Trái Đất nằm trọn trong dải đường đi của pha hình khuyên, khi bóng đối của Mặt Trăng chạm tới bề mặt hành tinh.
Ngoài khu vực trung tâm, hiện tượng nhật thực một phần sẽ được quan sát tại mũi cực nam Nam Mỹ, miền nam châu Phi, cùng một số vùng trên các đại dương lớn. Phần còn lại của thế giới, trong đó có Bắc Mỹ và phần lớn châu Âu, sẽ không nằm trong vùng quan sát. Tại Việt Nam, nếu bạn muốn theo dõi Nhật thực dịp Tết 2026, có thể xem livestream trực tiếp.
Thời điểm chính của hiện tượng nhật thực hình khuyên
Theo giờ quốc tế UTC, nhật thực bắt đầu dưới dạng một phần vào lúc 9:56, đạt cực đại khoảng 12:12 và kết thúc vào 14:27. Toàn bộ quá trình kéo dài hơn bốn tiếng, trong đó pha hình khuyên, khoảnh khắc “vòng lửa” hiện rõ, chỉ tồn tại tối đa khoảng 2 phút 20 giây tại những điểm nằm chính xác trên trục đường đi.
Vì sao gọi là nhật thực hình khuyên?
Thuật ngữ thiên văn học của hiện tượng này là annular solar eclipse, bắt nguồn từ từ Latin annulus, mang nghĩa “vòng tròn”. Khi nhật thực xảy ra, Mặt Trăng ở gần điểm viễn địa, khoảng cách tới Trái Đất lớn hơn bình thường. Kích thước biểu kiến vì thế nhỏ hơn Mặt Trời, khiến nó không thể che kín hoàn toàn đĩa sáng.
Kết quả là tại thời điểm cực đại, phần rìa ngoài của Mặt Trời vẫn lộ ra như một vành sáng mảnh, đều và liên tục, hình ảnh làm nên tên gọi “vòng lửa”.
Mức độ che phủ trong Nhật thực dịp Tết 2026
Ảnh: ©solarseven/Dreamstime.com
Trong sự kiện ngày 17/2/2026, Mặt Trăng che khuất khoảng 96% diện tích Mặt Trời. Dù vậy, về mặt kỹ thuật, toàn bộ hiện tượng vẫn được xếp vào nhóm nhật thực một phần. Ánh sáng Mặt Trời chưa từng bị che hoàn toàn, vì thế việc quan sát luôn yêu cầu kính bảo vệ chuyên dụng. Không có bất kỳ khoảnh khắc nào trong lần nhật thực này cho phép nhìn trực tiếp Mặt Trời bằng mắt thường.
Dải đường đi của pha hình khuyên chỉ rộng vài trăm kilômét và gần như nằm trọn trên băng nguyên Nam Cực. Hai trạm nghiên cứu khoa học: Concordia ở cao nguyên Dome C và Mirny ven biển Queen Mary Land, là những điểm hiếm hoi có người hiện diện ngay dưới “vòng lửa”.
Vào mùa hè Nam Cực, mỗi trạm chỉ có vài chục đến vài trăm nhà khoa học sinh sống. Với họ, nhật thực lần này là trải nghiệm hiếm gặp giữa một môi trường vốn tách biệt hoàn toàn khỏi nhịp sống thường nhật của thế giới.
Bối cảnh thiên văn phía sau hiện tượng
Nhật thực đạt cực đại khoảng 6-7 ngày sau khi Mặt Trăng đi qua điểm viễn địa. Tại thời điểm đó, Mặt Trời nằm theo hướng chòm sao Bảo Bình trên bầu trời. Sự kiện này thuộc chu kỳ Saros 121, một chuỗi gồm 71 lần nhật thực, trong đó lần ngày 17/2/2026 là sự kiện thứ 61.
Theo quy luật của chu kỳ, mỗi lần lặp lại, vị trí xảy ra nhật thực dịch chuyển dần về phía nam so với nút quỹ đạo của Mặt Trăng.
2026 sẽ là một năm với nhiều hiện tượng thiên văn học đáng chú ý
Nhật thực hình khuyên trên khung cảnh New Mexico, ngày 20/5/2012. Ảnh: ssucsy/Getty Images
Nhật thực hình khuyên tháng 2/2026 là sự kiện Mặt Trời đầu tiên của năm. Sáu tháng sau, vào ngày 12/8, thế giới sẽ chứng kiến một nhật thực toàn phần với đường đi kéo dài qua Bắc Cực, Greenland, Iceland và Tây Ban Nha. Nhiều khu vực châu Âu và Bắc Mỹ khi đó sẽ quan sát được nhật thực một phần.
Hai hiện tượng này đánh dấu sự khởi động của giai đoạn 2026-2028, thời kỳ được giới yêu thiên văn xem là “mùa cao điểm” của nhật thực, với mật độ dày và phạm vi quan sát thuận lợi hiếm thấy trong nhiều thập kỷ.
Nhật thực hình khuyên ngày 17/2 không tạo ra bóng tối giữa ban ngày, cũng không thu hút đám đông như các lần toàn phần. Giá trị của nó nằm ở sự chính xác của chuyển động thiên thể và vẻ đẹp tiết chế của hình ảnh: một vòng sáng mảnh xuất hiện giữa không gian trắng xóa của Nam Cực.
Với những người theo dõi bầu trời, đó là lời nhắc nhẹ rằng các hiện tượng lớn lao của vũ trụ vẫn luôn diễn ra trong im lặng và trở thành một cột mốc đáng nhớ của năm.
Harper’s Bazaar Việt Nam
