Cuộc đối thoại giữa Nguyễn Hoàng Ngân và Lê Quý Anh Hào trong triển lãm Ký ức giả định

Triển lãm Ký ức giả định: Tái lập đa chiều từ tâm tưởng mở ra như một không gian nơi nghệ thuật không còn là điểm đến, mà là dòng chảy liên tục của những lần tái sinh. Ở đó, ký ức không đứng yên trong vai trò của một chứng nhân trung thực, mà trở thành một thực thể linh hoạt bị bẻ cong, tái cấu trúc và thậm chí được tưởng tượng lại.

Cuộc đối thoại giữa hai nghệ sĩ Nguyễn Hoàng Ngân và Lê Quý Anh Hào không nhằm truy tìm sự thật của quá khứ, mà đặt ra một câu hỏi sâu sắc hơn: nếu ký ức là thứ có thể được dựng lại, thì đâu là ranh giới giữa điều đã từng tồn tại và điều chỉ được tin là đã tồn tại?

Trong không gian ấy, ký ức không được lưu trữ như một kho dữ liệu bất biến. Nó được “tái lập” qua sự giao thoa của nhiều chiều kích, giữa truyền thống và đương đại, giữa hữu hình và vô thức. Những lớp mực tàu, giấy bồi, thủy mặc đối thoại cùng video art, sắp đặt và tư duy trừu tượng, tạo nên một cấu trúc thị giác và cảm xúc chồng lấp. Người xem không còn đơn thuần là quan sát, mà bị kéo vào một trải nghiệm đa giác quan, nơi âm thanh, hình ảnh và khoảng lặng cùng tồn tại như những tần số vô hình.

Nguyễn Hoàng Ngân: Sự chuyển động của nội tâm qua Mặc và Sắc

Trung tâm của không gian là tác phẩm sắp đặt của Nguyễn Hoàng Ngân: một chiếc đàn grand piano đỏ rực nổi bật giữa đám mây ký ức được tạo nên từ giấy nhuộm mực đen. Hình ảnh ấy mang tính biểu tượng mạnh mẽ, một nốt lặng không cần âm thanh nhưng vẫn vang lên trong cảm nhận. Sự đối lập giữa sắc đỏ mãnh liệt và sắc đen trầm mặc không chỉ là tương phản thị giác, mà còn là sự va chạm giữa những tầng văn hóa, giữa hiện tại bùng nổ và quá khứ tĩnh lặng. Tác phẩm không kể một câu chuyện cụ thể, nhưng lại gợi mở vô số dòng hồi tưởng chưa từng được gọi tên.

Trong thực hành nghệ thuật của mình, Nguyễn Hoàng Ngân tiếp cận ký ức như một dòng chảy cảm xúc. Những mảng màu loang, những nét thư pháp đứt đoạn không nhằm mô tả mà để gợi. Mực tàu trở thành biểu tượng của tĩnh lặng nội tâm, trong khi acrylic đại diện cho sự bùng nổ của hiện tại. Trên bề mặt toan, ký ức hiện lên không rõ ràng, không hoàn chỉnh, mà luôn trong trạng thái đang hình thành. Người xem không “đọc” tác phẩm theo nghĩa thông thường, mà phải cảm nhận nó như cách ta chạm vào một ký ức mơ hồ, không chắc chắn nhưng đầy ám ảnh.

Cô chia sẻ về các tác phẩm lần này:

“Hà Nội trong thơ Phan Vũ với tôi là một cõi thực mà như mơ đầy ám ảnh và lãng mạn. Ở đó, nỗi nhớ không nằm yên trong con chữ, mà tan loãng vào sương khói, thành những dư ảnh chập chờn không thể gọi tên. Với “Mây Ký ức”, tôi không tìm cách mô phỏng hình hài của sự vật, mà chỉ muốn gọi tên những khoảng trống rất sâu, nơi những câu thơ ấy đã chạm đến tôi.
Tôi đi tìm sự đồng cảm qua những mảng màu tương phản: xanh của thời gian, xám của hư vô, vàng nhợt của ký ức, và xanh non của hy vọng. Tất cả chợt nhòe, chợt hiện, như một đám mây ký ức lửng lơ. Trên giấy Thiền dực và mực tàu, tôi không chép lại thơ, tôi vẽ nỗi hoài niệm, để từng vệt mực thấm sâu như thời gian chưa từng phai”.

Lê Quý Anh Hào: Sự giao thoa giữa Điện ảnh và Hội họa

Ngược lại, Lê Quý Anh Hào tiếp cận ký ức từ một trục tự sự mang tính điện ảnh. Anh sử dụng chất liệu đa dạng, từ thủy mặc đến sơn dầu, từ hình ảnh tĩnh đến video để tạo nên một dòng chảy thời gian không tuyến tính. Những thước phim đen trắng được tái cấu trúc từ ký ức tập thể, đặc biệt gợi nhắc đến Xích lô (1995) của Trần Anh Hùng và Sad Song of Yellow Skin (1970) của Michael Rubbo, nhưng không còn giữ nguyên hình hài ban đầu. Chúng bị cắt ghép, phân mảnh, và đặt lại trong một ngữ cảnh mới, nơi lịch sử không còn là một câu chuyện chung mà trở thành trải nghiệm cá nhân hóa.

Điều đáng chú ý là cách Anh Hào biến tư liệu thành một dạng “ký ức giả định”. Những hình ảnh Sài Gòn xưa hiện lên vừa quen thuộc vừa xa lạ, như thể ta đã từng thấy, nhưng không thể chắc chắn là ở đâu. Video nghệ thuật của anh không tái hiện quá khứ, mà tái tạo cảm giác về quá khứ, một cảm giác có thể bị bóp méo, phóng đại hoặc thậm chí được sáng tạo từ những khoảng trống của trí nhớ.

Sự gặp gỡ giữa Nguyễn Hoàng Ngân và Lê Quý Anh Hào vì thế không phải là sự kết hợp đơn thuần, mà là sự chồng lớp của hai hệ tư duy. Một bên nghiêng về trực giác và cảm thức, bên kia thiên về cấu trúc và tự sự. Một bên để ký ức tan chảy trên bề mặt, bên kia lắp ghép ký ức như những thước phim rời rạc. Khi hai dòng chảy này giao nhau, một thực tại thứ ba xuất hiện, một thực tại không thể xác định là thật hay giả, chỉ có thể được cảm nhận.

Khoảng lặng đối diện với chính mình trong triển lãm Ký ức giả định

Triển lãm Ký ức giả định không đưa ra câu trả lời. Nó mở ra một vùng mơ hồ đầy hấp dẫn, nơi người xem buộc phải tự đối diện với chính trí nhớ của mình. Liệu những gì ta nhớ có thực sự thuộc về quá khứ, hay chỉ là những phiên bản đã được chỉnh sửa bởi thời gian và cảm xúc? Và khi ký ức không còn đáng tin, liệu thực tại có còn là một điểm tựa?

Dù cho triển lãm khép lại, thì câu hỏi vẫn ở lại. Giữa những lớp mực loang và những khung hình đứt đoạn, ta nhận ra rằng ký ức, dù thật hay giả, vẫn là thứ định hình cách ta tồn tại. Và đôi khi, chính những “giả định” ấy lại là điều chân thực nhất mà ta có thể nắm giữ.